Korzenie

Korzenie prowadzą skryte życie w glebie. Na jednym hektarze pszenicy może być aż 300 tysięcy kilometrów korzeni dostarczających roślinom wodę i składniki pokarmowe. Dobrze rozwinięty system korzeniowy jest wynikiem należytej struktury gleby i ma decydujący wpływ na wielkość plonu.

Korzenie utrzymują roślinę w glebie i dostarczają jej wodę i składniki odżywcze. Rozwój systemu korzeniowego uwarunkowany jest genetycznie, podobnie jak rozwój łodyg i liści znajdujących się ponad glebą. Warunki glebowe (np. skład granulometryczny) mogą jednak stwarzać pewne ograniczenia w ich rozwoju. W glebach gliniastych o odpowiedniej wilgotności i strukturze, korzenie mogą dorastać nawet do głębokości 2 – 3 m.

Dwa różne systemy

Know How channel

Rośliny dwuliścienne, na przykład oleiste, mają system korzeniowy składający się z korzenia głównego i wyrastających z niego korzeni bocznych.

Know How channel

Natomiast rośliny jednoliścienne, między innymi zboża, mają najczęściej 3 – 5 korzeni zarodkowych wytwarzanych podczas kiełkowania ziarniaka. Podstawową masę systemu korzeniowego traw stanowią jednak korzenie wytwarzane z węzła krzewienia znajdującego się u podstawy źdźbła. Korzenie te zaczynają się intensywnie rozgałęziać dopiero po oddalaniu się od węzła krzewienia na około 20 - 30 cm.

Duża prędkość przy ograniczonej sile

W okresie najszybszego rozwoju korzenie rozrastają się w glebie z prędkością 0,5 – 3,0 cm na dobę. Wzrost korzeni zależy jednak od szczelin i przestworów glebowych, ponieważ możliwość tworzenia przez korzenie własnych korytarzy jest ograniczona. W glebie wilgotnej stożek wzrostu korzenia może przesuwać jej cząsteczki na boki, natomiast w glebie suchej korzenie zmuszone są wykorzystywać do wzrostu przestwory glebowe o średnicy większej od tej jaką same posiadają. Opór mechaniczny stawiany przez glebę jest odzwierciedlony przez zniekształcenie stożka wzrostu korzeni oraz ich rozgałęzianie się. Korzenie i dżdżownice pomagają sobie wzajemnie, ponieważ korzenie wykorzystują do swojego wzrostu korytarze wydrążone przez dżdżownice, dżdżownice natomiast często przemieszczają się w profilu glebowym kanałami pozostającymi po obumarłych systemach korzeniowych.

Delikatne niteczki

Korzenie niezwykle skutecznie pobierają wodę i składniki odżywcze z gleby. W szczytowej części korzenia znajduje się stożek wzrostu, a za nim strefa, w której komórki dzielą się i powodują wzrost wydłużeniowy. Bezpośrednio za tym miejscem znajduje się strefa z delikatnymi włośnikami, które mają średnicę około 0,01 mm i długość 1 – 10 mm. Włośniki bardzo wyraźnie powiększają zdolność korzenia do pobierania wody i składników pokarmowych. Na przykład korzeń pszenicy o długości 1. cm i średnicy 0,5 mm może mieć dzięki włośnikom powierzchnię absorbującą o wielkości 5 cm2. Włośniki wydzielają ponadto śluz zwiększający kontakt korzenia z glebą.

100 metrów korzeni w litrze gleby

Skuteczność pobierania wody i składników pokarmowych zależy od tego, jak intensywnie korzenie penetrują glebę. Często jako wskaźnik przyjmuje się tutaj łączną długość korzeni znajdujących się w jednym centymetrze sześciennym gleby. U roślin zbożowych wartość tego wskaźnika określana dla korzeni występujących w powierzchniowej warstwie gleby wynosi 10 (10 cm długości korzeni w 1 cm3 gleby). W podglebiu, na głębokości 1 m wartość wskaźnika wyraźnie się zmniejsza i wynosi 0,1 cm korzeni na cm 3 gleby. Oznacza to, że jeden litr warstwy powierzchniowej gleby zawiera 100 m korzeni podczas, gdy w jednym litrze gleby znajdującej się na głębokości 1. metra znajduje się jedynie 1 m korzeni. Długość korzeni występujących na jednostce powierzchni jest zaskakująco duża. Buraki cukrowe rosnące na powierzchni 1. m2, wytwarzają system korzeniowy o łącznej długości około 10 km. Pszenica ozima może wytwarzać system korzeniowy, którego łączna długość wynosi nawet 30 km na metr kwadratowy.

Know How channel

Oznacza to, że pszenica rosnąca na powierzchni 1 ha ma korzenie o łącznej długości wynoszącej 300 tysięcy kilometrów.

Terminologia:

Rośliny jednoliścienne – rośliny, które kiełkując wykształcają tylko jeden liść zarodkowy zwany liścieniem. Przykładem są  trawy, w tym zboża.

Rośliny dwuliścienne – rośliny, które podczas kiełkowania wykształcają dwa liścienie. Należą tutaj miedzy innymi rośliny oleiste, groch, fasola, len, burak cukrowy itd

Podglebie - to warstwa profilu gleby położona bezpośrednio pod warstwą powierzchniową. Zwykle nie jest spulchniana podczas typowej uprawy gleby wykonywanej na głębokość orki. Można ją spulchniać stosując np. głęboszowanie. Granica pomiędzy górną warstwą, a podglebiem często uwidacznia się w postaci podeszwy płużnej, powstającej wskutek działania lemiesza pługa i kół bruzdowych ugniatających glebę