Diagnostyka gleby

Szpadel i uważne oględziny pozwalają bez trudu ocenić stan gleby. Możemy tego dokonać, ponieważ wygląd i reakcja gleby odzwierciedlają  jej stan i sprawność.

Gleba jest złożonym systemem, w którym, aby osiągnąć plon odpowiedniej wielkości, muszą  współdziałać procesy chemiczne, biologiczne i fizyczne. Ważnymi cechami gleby są ruchy wody i powietrza, zależą one w bezpośredni sposób od struktury.

Szybka ocena na podstawie oględzin

Warto regularnie sprawdzać stan gleby. Wystarcza do tego łopata i dokładne przyjrzenie się, ponieważ o stanie i funkcjonowaniu  gleby często informuje jej wygląd. Łatwo można się zorientować o aktualnym stanie porównując obecny i poprzedni wygląd gleby. Wystarczy wykopać dołek o głębokości około 30 cm, aby uzyskać obraz całej górnej warstwy gleby. Pełniejszej oceny możemy dokonać poprzez wykopanie w glebie dołka do warstwy podornej. W różnych państwach stosuje się odmienne metody pozwalające oszacować stan gleby. Niektóre są złożone, ale większość jest łatwa do wykonania. Streszczenie (pt. "How is your soil?") dotyczące dobrej, praktycznej metody oceny gleby opracowane w Szwedzkim Uniwersytecie Rolniczym, można znaleźć na stronie
 
http://www.slu.se/Global/externwebben/nl-fak/mark-och-miljo/Jbhy/dokument/Hur%20mĺr%20din%20jord%20Protokoll.pdf.
Zamieszczono je w języku szwedzkim. Opracowana w Nowej Zelandii bardzo dobra metoda oceny gleby (pt. Visual Soil Assessment) zamieszczona jest w wersji angielskojęzycznej na stronie http://www.bioagrinomics.com/.

Co sprawdzać

Wspólnymi cechami wykorzystywanymi w większości metod są:

  • Uziarnienie – próba wałeczkowania polegająca na toczeniu gleby między palcami. Pozwala na szybkie zorientowanie się w zawartości cząstek spławialnych w glebie.
  • Struktura – możemy o niej wnioskować na podstawie ilości uderzeń stopą w szpadel koniecznych do wbicia ostrza na pełną głębokość, lub oceniając wielkość grud powstałych po upuszczeniu bryły ziemi na twardą powierzchnie z wysokości 1 m.

Know How channel
Porowatość

  • Porowatość – liczba porów widocznych w rozłupanym agregacie glebowym informująca o warunkach, w jakich rozwija się system korzeniowy
  • Barwa, zapach, smak (!) – gleba powinna mieć świeży zapach, występowanie zapachu siarki informuje o niekorzystnych zmianach zachodzących w glebie.
  • Dżdżownice – w jednej szufli gleby pobranej z górnej warstwy powinno być od 2 do 4 dżdżownic, jeżeli dżdżownice nie występują jest to sygnał ostrzegawczy. Generalnie przyjmuje się, że im więcej dżdżownic w glebie tym lepie.
  • Podeszwa płużna lub inne twarde warstwy – występowanie splątanych korzeni w jakiejś warstwie gleby świadczy o nadmiernym jej zagęszczeniu.

Kopiąc głębiej możemy zorientować się jak przebiega przewodnictwo wodne gleby oraz w jakim stanie są agregaty glebowe. Głębokość, do której rozrastają się korzenie świadczy o warunkach jakie gleba stwarza dla wzrostu roślin, podobnych informacji dostarcza liczba i średnica korzeni.

Wykonaj kilka prób

Dobrym sposobem rozpoczęcia oceny jest wykonanie co najmniej dwóch dołków, jednego w miejscu, w którym wzrost roślin jest dobry i jednego tam, gdzie rośliny są osłabione. Porównanie stanu gleby z najlepszego miejsca pola i na przykład uwrocia może dostarczyć ciekawych informacji. Takie badanie uwidacznia kontrasty, ułatwia również określenie i interpretację występujących na polu różnic. Warto również wykopać dołek kontrolny poza polem, najlepiej w miejscu zadarnionym, po którym nie jeżdżą maszyny. Dołek, który przedstawia warunki średnie jest cennym źródłem informacji o przeciętnym stanie pola. Pełniejszą informację uzyskuje się wykonując wiele dołków, które analizujemy ogólnie niż niewielką ilość dołków poddanych analizie szczegółowej, najczęściej jednak o ilości dołków decyduje czas i energia jaką możemy poświęcić na ich wykonanie.

Terminologia:

Uziarnienie – Uziarnienie gleby mówi o stosunku ilości cząstek różnych wielkości,  informuje więc o względnej zawartości piasku, pyłu i iłu (zgodnie z kryterium przyjętym w tabeli  „Klasyfikacja cząstek gleby ze względu na ich wielkość”).

Próba wałeczkowaniaToczy się wałeczek z wilgotnej gleby między kciukiem i palcem wskazującym lekko ją uciskając. Próba ta pozwala zorientować się w uziarnieniu gleby. Gleba pyłowa tworzy wałeczek o średnicy 4-6 mm, gleba gliniasta lekka tworzy wałeczek o średnicy 2 mm, natomiast ciężka glina o średnicy około 1 mm.

Podeszwa płużna – Jest to ugnieciona warstwa graniczna występująca pomiędzy podglebiem, a warstwą uprawną, występuje bezpośrednio poniżej zasięgu pracy pługa. Może ona powstawać w wyniku oddziaływania samego pługa (głównie piętki) oraz pracy koła bruździe. Nadmierne zagęszczenie podglebia może powstawać również na większych głębokościach w sytuacjach, gdy stosowany jest system uprawy zerowej lub, gdy wykonuje się przejazdy ciężkimi maszynami po polu mocno uwilgotnionym. Podane przykłady nadmiernego zagęszczenia gleby cechuje ograniczony przesiąk wody i ruchu powietrza, ponieważ większe pory glebowe zostały ściśnięte. Zjawisko to utrudnia również wzrost korzeni.

Przewodnictwo wodne – Określa ilość wody jaka może wnikać do gleby w określonym czasie. Współczynnik ten dobrze charakteryzuje fizyczne właściwości gleby.