Struktura ważniejsza niż głębokość uprawy

Wyniki przeprowadzonych na szwedzkich polach testów, podczas których stosowano uprawę na różnych głębokościach, świadczą o tym, że w przypadku gleb gliniastych przed siewem pszenicy ozimej często przesadza się z głębokością uprawy. Płytka uprawa, mniej więcej do 10 cm, w zupełności wystarczy, a przy tym zapewnia oszczędność paliwa. W systemie bezpłużnym ważniejszym czynnikiem od głębokości uprawy jest wyrównana powierzchnia pola i to, aby agregat uprawowo-siewny albo siewnik poradził sobie z resztkami pożniwnymi. 

System uprawy bezpłużnej stosuje się przede wszystkim w celu zaoszczędzenia czasu i pieniędzy. Możliwe korzyści zwykle są większe przy uprawie jesiennej niż przy wiosennej. Pszenica ozima doskonale się nadaje do systemu ze zredukowaną uprawą, przy czym najpoważniejszy problem powodują choroby przenoszące się z resztek pożniwnych leżących na polu. Kiedy wysiewa się przedplon zbożowy, plony pszenicy ozimej są mniejsze przy stosowaniu uprawy bezpłużnej, ale gdy na przedplon wybiera się groszek albo roślinę oleistą, plony w systemie z orką i w systemie bezpłużnym ogólnie nie różnią się od siebie.

Głębokość uprawy do 15 cm

W systemie bezpłużnym wierzchnia warstwa gleby jest mocniej skonsolidowana, ponieważ nie zostaje spulchniona tak bardzo jak po orce. Można temu przeciwdziałać, uprawiając glebę do większej głębokości. Wtedy jednak zwiększa się zużycie paliwa, potrzebny jest również ciągnik o większej mocy. Testy przeprowadzone na przykład na średnich glebach gliniastych wykazują, że płytka uprawa, do głębokości 10 cm, zapewnia znaczną oszczędność paliwa, natomiast uprawa głęboka, do 20 cm, może sprawić, że zużycie paliwa jest większe niż przy orce, jeśli nie wystarcza jeden przejazd. Przy dwóch przejazdach uprawowych zużycie paliwa jest takie samo jak przy orce, gdy głębokość wynosi 15 cm.

Zalety płytkiej uprawy

Czy wobec tego płytka uprawa zapewnia większe plony? W tabeli poniżej przedstawiono plony względne uzyskiwane przy różnej głębokości uprawy podczas testów przeprowadzonych na polach w Szwecji w latach 2006–2011. Przeciętne plony wszystkich uprawianych roślin były średnio nieco niższe tam, gdzie stosowano system bezpłużny, niż na polach po orce (A). Bardzo mała okazała się natomiast różnica między uprawą głęboką (B) a płytką (C). Wyniki były podobne przy większości roślin, w tym pszenicy ozimej – głębsza uprawa nie spowodowała zwiększenia plonów. Można było zaobserwować pewną tendencję polegającą na tym, że przy większej głębokości uprawy plony wzrastały na glebach lżejszych, spadały natomiast w przypadku gleb cięższych. Jest to logiczne, gdyż gleby lekkie ogólnie wymagają większego stopnia spulchnienia.

Swift in field
Kultywator Swift 560

Przesadne spulchnienie gleby

Tak więc zwiększenie głębokości uprawy rzadko prowadzi do wyższych plonów i dzieje się tak pomimo większego oporu mechanicznego stawianego przez glebę, gdy nie stosuje się orki. Ogólnie należy stwierdzić, że do spulchnienia gleby nie trzeba przykładać tak dużej wagi, jak zakładano wcześniej. Niekiedy jednak uzasadnione jest zwiększenie głębokości uprawy, na przykład w celu wytępienia chwastów wieloletnich, takich jak perz właściwy czy ostrożeń polny. Zwiększenie głębokości uprawy może się też okazać konieczne w celu lepszego przygotowania łoża siewnego i siewu wiosennego, jeżeli po przejeździe kombajnu pozostały głębokie koleiny.

O wielkości plonów decydują siew, kiełkowanie i wschody

Sam siew może powodować problem w systemie bezpłużnym, gdy na polu znajdują się duże ilości resztek pożniwnych. W takiej sytuacji trzeba dostosować głębokość uprawy, aby te resztki zmieszać z glebą. Trzeba zacząć od odpowiedniego dostosowania głębokości uprawy w systemie bezpłużnym, aby zapewnić należyte zmieszanie resztek pożniwnych z glebą oraz uzyskać dostatecznie gładką powierzchnię pola. Zwiększanie głębokości roboczej kultywatora bądź agregatu w celu spulchniania gleby rzadko jest uzasadnione, szczególnie nie warto tego robić na glebach ciężkich.

Głęboka uprawa niekoniecznie daje przewagę

Maszyna wykorzystywana w testach Względne plony przy zastosowaniu metod A–D Względne plony przy zastosowaniu metod A–C
    A. Orka   100   100
    B. kultywator, 10-20 cm   98,8   98,0
    C. kultywator, 5-10 cm   99,2   99,5
    D. Agregat talerzowy, 5-10 cm   96,8   -
Liczba testów w okresie badań   55   93

Tabela: Plpon względny (orka=100) uprawa bezorkowa na różnych głębokościach, wszystkie testy w latach 2006-2011, różne rpsliny.

W pierwszej kolumnie ujęto testy, podczas których zastosowano wszystkie formy uprawy (A–D), a w drugiej testy przy różnych głębokościach uprawy (metody A–C). Agregat uprawowy oznacza maszynę wyposażoną w talerze uprawowe do płytkiej uprawy (3–7 cm) oraz wał do konsolidacji gleby (wykorzystano agregat Carrier produkcji zakładów Väderstad).

Tekst: Johan Arvidsson